Voorkom opsplitsing van Bosnië en geef het een écht democratische grondwet


Voorkom opsplitsing van Bosnië en geef het een écht democratische grondwet

Ab de Buck & Caspar ten Dam

30 september 2022, Dordrecht, Nederland 

Ook in Bosnië, midden in Europa, is de Russische president Poetin bezig met een politiek van verdeeldheid zaaien. Op 3 oktober zijn er in Bosnië verkiezingen. Er is dan grote kans dat extremistische politici met zijn steun belangrijke posities veroveren. Het kan leiden tot splitsing van het land en geweld tegen andere etnische groepen zoals Bosnische Moslims (die zich om goede redenen liever Bosniakken noemen). De Europese Unie heeft mogelijkheden om in te grijpen, maar laat het op haar beloop. Wij vinden dat Nederland moet aandringen op een veel alertere en krachtdaderig politiek. Bosnië’s huidige grondwet die gebaseerd is op etniciteit, moet vervangen worden door een democratische en burgerlijke, niet-etnische grondwet op basis van ‘one man one vote’.

 

Verkiezingen in Bosnië

In de komende verkiezingen in Bosnië dreigen etnisch nationalistische politici weer een sterke positie te veroveren. Dat zal leiden tot verdere stagnatie in het land. Sterker nog: Bosnisch-Servische politici werken openlijk toe naar opsplitsing van het land. Het is te verwachten dat daarna niet-Servische minderheden binnen ‘hun’ gebied zullen worden weggepest en verjaagd. Ook extremistische Bosnische Kroaten zagen aan de poten van Bosnië. Gevaarlijke ontwikkelingen, die kunnen leiden tot een verbrokkeld Bosnië, geweld en stromen vluchtelingen. De overgrote meerderheid van de Bosnische bevolking wil stabiliteit en aansluiting bij Europa. Maar de etnische verdeling van het Dayton-vredesakkoord geeft politici de kans om hun nationalistische kaarten te spelen.

Het Dayton-akkoord werd in 1995 kwam onder druk van de internationale gemeenschap tot stand en bracht een einde aan de oorlog. Sindsdien is het land opgeknipt in twee entiteiten, de Federatie en Srpska. In het laatste deel hebben Bosnische Serviërs de machtsposities. Boven de twee federaties is er een ‘Hoge Vertegenwoordiger’ die namens de internationale gemeenschap toezicht houdt. Deze ingewikkelde structuur leidt al jaren tot een politieke patstelling, die de maatschappij ontwricht. De grondwet is in de kern ook discriminerend: ben je bijvoorbeeld Joods of Sinti, dan kun je in Bosnië geen president worden. En dat geldt ook als je niet in een van de drie hokjes (Bosniak, Servisch, Kroatisch) geplaatst wilt worden. Veel jongeren zien geen toekomst en vertrekken zodra ze de kans krijgen uit het land.

Het probleem wordt versterkt door buitenlandse inmenging. Vorige week was de Bosnisch-Servische leider Milorad Dodik nog bij Poetin op bezoek: een hartelijke ontmoeting! Ze spraken o.a. af dat Srpska met voorrang aangesloten wordt op het Russische gasnet. Ook drie andere Europese landen steunen extremistische politici: Servië, Kroatië en Hongarije.

 

EU heeft sleutels in handen

Maar er is ook perspectief. De Europese Unie (EU) heeft sleutels in handen om deuren te openen naar een Bosnië met toekomst. In de eerste plaats komt de Hoge Vertegenwoordiger uit een EU-land, op dit moment is het de Duitser Christian Schmidt. Hij heeft de bevoegdheid om politici die zich niet aan het Dayton-akkoord houden te ontslaan. Schmidt maakt hier echter geen gebruik van. In plaats daarvan kwam hij recent met voorstellen om de kieswet nog meer naar etniciteit in te richten. In de tweede plaats leidt Europa de EUFOR Troepenmacht. Deze kan ingrijpen bij escalatie en geweld. De troepenmacht is echter beneden sterkte: in plaats van de benodigde 7.000 manschappen, zijn er slechts 1500 militairen aanwezig. Nederland heeft  in juni inbreng toegezegd, maar die militairen zijn er nog steeds niet.

 

Wat is nodig?

De EU is dus aan zet om Bosnië op het pad te brengen van stabiliteit, vrede en toekomst. Nederland kan hierin een belangrijke rol spelen. Nederland heeft zich in de afgelopen jaren opgesteld als een vriend van Bosnië. We hebben hard meegewerkt aan de arrestatie en berechting van de Bosnisch-Servische leiders Radovan Karadzic en Ratko Mladic in Den Haag. We hebben veel humanitaire hulp gegeven. Maar nu is er iets fundamenteler nodig; een gerichte inzet om van Bosnië een democratische staat te maken, die zich positief kan ontwikkelen. Nodig zijn:

  • Druk op de Hoge Vertegenwoordiger om extremistische politici daadwerkelijk te ontslaan. Er mag in Bosnië geen plek zijn voor politici die heulen met autoritaire leiders als Poetin en de Bosnische staat willen opblazen. En de Hoge Vertegenwoordiger is volstrekt op de verkeerde weg wanneer hij de kieswet juist minder democratisch wil maken.
  • De bestaande EUFOR troepenmacht versterken tot minstens de oorspronkelijke 7.000. Nederland heeft toegezegd hier aan bij te dragen. Het is zaak dat dit snel gebeurt. Er kunnen immers plotseling nare dingen gebeuren, zoals het uitroepen van onafhankelijkheid door Srpska. Dan moet deze troepenmacht klaar staan om elk geweld de kop in te kunnen drukken.
  • Inzet bij het Internationaal Gerechtshof om het Dayton-akkoord ongeldig te verklaren en stappen te zetten om te komen tot een nieuwe, democratische grondwet.

De situatie in Bosnië is complex. Maar Nederland kan hier zeker iets in betekenen. Wij hebben een lange en bijzondere band met Bosnië. Ook vanwege het drama in Srebrenica. Wij hebben alle belang bij vrede en stabiliteit in Bosnië. Nederland moet nu haar stem in Brussel laten horen.

Ab de Buck en Caspar ten Dam, bestuursleden van het voormalige PCSM

Reacties zijn gesloten.